Elektrostymulację mięśni stosuje się w dwóch głównych obszarach: rehabilitacji oraz treningu nastawionym na poprawę sprawności. W tym drugim przypadku najczęściej chodzi o trening EMS całego ciała, podczas którego impulsy elektryczne towarzyszą wykonywaniu ćwiczeń. EMS zwiększa pobudzenie mięśni, ale nie zastępuje ruchu ani nie pozwala ominąć regeneracji. Krótka sesja może być wymagająca, choć niewielkie obciążenia i spokojne tempo sugerują coś innego. Warto więc oddzielić rzeczywiste działanie tej metody od obietnic szybkiego odchudzania i efektów bez wysiłku.
Co to jest trening EMS?
EMS to skrót od angielskiego określenia oznaczającego elektryczną stymulację mięśni. W treningu wykorzystuje się urządzenie wysyłające impulsy przez elektrody umieszczone na ciele. Elektrody znajdują się zwykle w kamizelce, pasach i opaskach albo w specjalnym stroju treningowym. Zależnie od konstrukcji sprzętu kontakt ze skórą zapewnia zwilżana warstwa materiału lub inne rozwiązanie przewodzące.
W studiach treningowych najczęściej oferowany jest EMS całego ciała. Jednocześnie stymuluje się wtedy kilka dużych grup mięśniowych, między innymi uda, pośladki, brzuch i grzbiet. Nie oznacza to jednak, że wszystkie mięśnie pracują jednakowo. Znaczenie mają rozmieszczenie elektrod, ustawienia urządzenia, pozycja ciała oraz wykonywane ćwiczenia.
Nie należy utożsamiać takiej sesji z miejscową elektrostymulacją stosowaną w fizjoterapii ani z prądami wykorzystywanymi przede wszystkim do łagodzenia bólu. Podobny wygląd elektrod nie oznacza identycznego celu, sposobu prowadzenia zabiegu czy oczekiwanych rezultatów.
Jak impulsy elektryczne pobudzają mięśnie?
Co dzieje się pod elektrodami?
Podczas zwykłego ruchu układ nerwowy wysyła sygnały, które uruchamiają skurcz mięśni. W EMS impuls dostarczany z zewnątrz pobudza przede wszystkim nerwy ruchowe znajdujące się w obszarze działania elektrod. W efekcie dochodzi do skurczu, który nakłada się na pracę wykonywaną świadomie podczas ćwiczenia.
Odczucie najczęściej przypomina mrowienie przechodzące w wyraźne napięcie mięśnia. Wraz ze wzrostem intensywności trudniej utrzymać pozycję lub wykonać ruch. Ostry ból, pieczenie skóry czy poczucie utraty kontroli nie są celem treningu i wymagają natychmiastowego zgłoszenia osobie prowadzącej.
O obciążeniu nie decyduje samo ustawienie „mocy”. Znaczenie mają również częstotliwość i szerokość impulsów, długość fazy pobudzenia oraz przerw. Dlatego wskazanie na ekranie urządzenia nie jest uniwersalną miarą trudności, którą można porównywać między osobami lub różnymi systemami.
Elektrostymulacja może wywołać znaczną pracę mięśni przy niewielkim obciążeniu zewnętrznym. Nie oznacza to jednak automatycznie lepszej jakości ruchu. Nadal potrzebne są prawidłowe ustawienie stawów, kontrola tułowia i swobodne oddychanie. Sam impuls nie uczy techniki przysiadu ani bezpiecznego podnoszenia ciężaru.
Mały ciężar w dłoniach nie musi oznaczać lekkiego treningu. Podczas EMS znaczna część obciążenia wynika z wywoływanych elektrycznie skurczów mięśni.
Jak wygląda sesja EMS?
Pierwsze spotkanie powinno zacząć się od wywiadu dotyczącego zdrowia, przyjmowanych leków, dotychczasowej aktywności i wcześniejszych reakcji na wysiłek. Dopiero później dobiera się strój, rozmieszczenie elektrod oraz ustawienia. Pominięcie kwalifikacji medycznej tam, gdzie jest potrzebna, nie staje się bezpieczne tylko dlatego, że zajęcia prowadzone są indywidualnie.
Przebieg ćwiczeń i dobór intensywności
Typowa część treningowa trwa około 20 minut, choć czas zależy od programu, a pierwsze ekspozycje powinny być łagodniejsze i odpowiednio skrócone. Do tego dochodzi przygotowanie, instruktaż i przebranie. Reklamowany czas sesji nie zawsze oznacza więc cały czas wizyty.
W trakcie zajęć wykonuje się zwykle proste ruchy: przysiady w dostosowanym zakresie, przyciąganie ramion, napięcia tułowia czy ćwiczenia równoważne. Impulsy często pojawiają się w cyklach pracy i odpoczynku. Osoba prowadząca synchronizuje z nimi ruch oraz obserwuje reakcję ćwiczącego.
Intensywność powinna być ustawiana osobno dla poszczególnych obszarów ciała. To, co jest dobrze tolerowane na udach, może być zbyt mocne w okolicy brzucha. Pierwsza sesja służy przede wszystkim poznaniu bodźca, a nie sprawdzeniu maksymalnej tolerancji.
Początkującym zazwyczaj wystarcza jedna sesja tygodniowo, z uwzględnieniem innych treningów i reakcji organizmu. Zwiększanie częstotliwości nie powinno następować automatycznie. Brak silnych zakwasów nie jest dowodem pełnej regeneracji, podobnie jak duża bolesność nie świadczy o szczególnie skutecznym treningu.
Jakich efektów można oczekiwać?
Regularnie prowadzony EMS może poprawiać siłę mięśniową i wspierać rozwój lub utrzymanie masy mięśniowej. Wielkość efektu zależy między innymi od poziomu wyjściowego, dobranego obciążenia i systematyczności. Osoba wcześniej nieaktywna może zauważyć wyraźniejszą zmianę niż ktoś od dawna trenujący siłowo.
Nie ma jednak podstaw, by każdą krótką sesję przeliczać na kilka godzin ćwiczeń na siłowni. Trening tradycyjny rozwija również umiejętność pracy z obciążeniem, koordynację i zdolności właściwe dla konkretnych ruchów. EMS nie odtwarza wszystkich tych bodźców, nawet jeśli skurcze są intensywne.
W kwestii odchudzania potrzebna jest szczególna ostrożność. Sesja zwiększa wydatek energetyczny, ale redukcja tkanki tłuszczowej zależy przede wszystkim od utrzymywanego bilansu energii. Stymulowanie brzucha nie powoduje wybiórczego spalania tłuszczu z tej okolicy. Zmiana napięcia mięśni i wyglądu sylwetki nie zawsze oznacza spadek ilości tłuszczu.
EMS nie zastępuje też aktywności rozwijającej wydolność krążeniowo-oddechową. Marsz, rower, pływanie czy bieganie dostarczają innych bodźców. Najrozsądniej traktować elektrostymulację jako jedną z metod treningowych, a nie kompletny zamiennik ruchu.
Bezpieczeństwo, przeciwwskazania i sygnały alarmowe
Najpoważniejszym błędem jest zbyt mocna pierwsza sesja. Intensywna stymulacja dużej masy mięśniowej może prowadzić do nadmiernego uszkodzenia mięśni, a w ciężkich przypadkach do rabdomiolizy, która może uszkadzać nerki i wymaga pilnej pomocy medycznej. To realne ryzyko, nie zwykła odmiana potreningowej bolesności.
Przed rozpoczęciem zajęć szczególnej oceny wymagają między innymi:
- wszczepione urządzenia elektroniczne, w tym rozrusznik serca;
- ciąża oraz istotne choroby serca, nerek lub układu nerwowego;
- zakrzepica, ostre infekcje, gorączka i niewyjaśnione dolegliwości;
- uszkodzenia skóry w miejscu elektrod oraz niedawne operacje.
Nie jest to pełna lista przeciwwskazań. W zależności od schorzenia EMS może być niewskazany albo wymagać indywidualnej zgody lekarza i odpowiednich warunków prowadzenia. Trzeba również zgłosić leki wpływające na mięśnie lub nerki.
Bardzo silny ból mięśni, narastający obrzęk, znaczne osłabienie, ciemny mocz lub zmniejszenie jego ilości po treningu wymagają pilnej oceny medycznej. Nie należy czekać na wystąpienie wszystkich objawów.
Dla kogo EMS może być sensownym wyborem?
Ta metoda może odpowiadać osobom, które wolą krótkie, nadzorowane sesje i potrzebują prostego planu ćwiczeń. Bywa też rozważana wtedy, gdy duże obciążenia zewnętrzne są źle tolerowane, ale nie oznacza to automatycznie przydatności przy każdym bólu stawów czy kręgosłupa. W takich sytuacjach potrzebna jest wcześniejsza ocena przyczyny dolegliwości.
Przy wyborze miejsca większe znaczenie niż wygląd sprzętu mają rzetelny wywiad, przygotowanie prowadzącego i stopniowanie obciążenia. Dobrym sygnałem jest gotowość do zmniejszenia intensywności lub odmowy sesji ze względów zdrowotnych. Obietnica efektów bez wysiłku, kwalifikacji i ograniczeń powinna natomiast budzić ostrożność.
