Portsmouth Football Club to jeden z najbardziej charakterystycznych angielskich klubów z bogatą historią sięgającą 1898 roku. Choć obecnie występuje w niższych ligach, Pompey – jak nazywają ich kibice – może pochwalić się dwoma mistrzostwami Anglii oraz dwoma triumfami w Pucharze Anglii. Historia tego klubu to pasmo wzlotów i upadków, od gry w najwyższej klasie rozgrywkowej po problemy finansowe prowadzące do degradacji. Klub z Portsmouth stanowi doskonały przykład tego, jak nieprzewidywalna potrafi być piłka nożna.
Portsmouth: rozgrywki obecnego sezonu
Klub z południowego wybrzeża Anglii kontynuuje swoją drogę w League One, trzecim poziomie rozgrywkowym w Anglii. Sezon przynosi zarówno ligowe starcia, jak i rywalizację w krajowych pucharach, które zawsze stanowiły ważną część historii Portsmouth. Kompletne zestawienie wszystkich meczów Pompey z bieżącego sezonu – zarówno ligowych, jak i pucharowych – przedstawia poniższa tabela.
Złote lata w najwyższej klasie rozgrywkowej
Portsmouth dwukrotnie sięgało po mistrzostwo Anglii – w sezonach 1948/49 oraz 1949/50. To wyjątkowe osiągnięcie, które do dziś pozostaje największym sukcesem klubu w rozgrywkach ligowych. W tamtych czasach zespół z Fratton Park zdominował angielską piłkę, stając się jednym z najlepszych w kraju.
Skład mistrzowskich drużyn tworzyli legendy klubu. W bramce stał Ernie Butler, linię obrony wzmacniali Phil Rookes i Harry Ferrier, a w ataku błyszczeli Ike Clarke i Peter Harris. To właśnie Harris stał się ikoną tamtych lat, zdobywając 208 bramek w barwach Portsmouth – do dziś pozostaje najlepszym strzelcem w historii klubu.
Peter Harris rozegrał dla Portsmouth 364 mecze i strzelił 208 goli między 1946 a 1958 rokiem, co czyni go bezapelacyjnym liderem klasyfikacji strzelców w historii klubu.
Po zdobyciu dwóch kolejnych tytułów mistrzowskich Portsmouth pozostawało w czołówce angielskiej piłki przez kolejne lata. W sezonie 1954/55 klub zajął trzecie miejsce w First Division, co było ostatnim podium w najwyższej klasie rozgrywkowej. Następnie rozpoczął się powolny spadek formy, który doprowadził do degradacji w 1959 roku.
Dekady w niższych ligach
Po spadku z First Division w 1959 roku Portsmouth spędziło ponad cztery dekady poza najwyższą klasą rozgrywkową. Klub wędrował między Second Division, Third Division, a nawet Fourth Division – najniższym poziomem zawodowej piłki nożnej w Anglii.
Najbardziej bolesny moment przyszedł w 1976 roku, gdy Portsmouth po raz pierwszy w historii spadło do Fourth Division. Dla klubu, który niespełna trzydzieści lat wcześniej był mistrzem Anglii, była to ogromna degradacja. W najniższej lidze Pompey spędziło trzy sezony, zanim udało się awansować.
Lata osiemdziesiąte i dziewięćdziesiąte to okres stabilizacji na poziomie drugiego i trzeciego szczebla rozgrywkowego. Klub miał swoje lepsze i gorsze momenty, ale żadnego spektakularnego przełomu. Dopiero koniec lat dziewięćdziesiątych przyniósł nadzieję na powrót do elity.
Powrót do Premier League
Przełom nastąpił w 2003 roku, gdy Portsmouth pod wodzą Harry’ego Redknappa wywalczyło awans do Premier League. Po 15 latach nieobecności Pompey wróciło do najwyższej klasy rozgrywkowej. Był to początek najbardziej ekscytującego okresu w nowożytnej historii klubu.
W swoim pierwszym sezonie w Premier League (2003/04) Portsmouth zajęło 13. miejsce, co było solidnym wynikiem jak na beniaminka. Rok później pozycja poprawiła się do 16. miejsca, a w sezonie 2005/06 klub zajął już dziewiątą lokatę – najlepszy wynik w lidze od czasów mistrzostw z lat czterdziestych.
Sezon 2007/08 przyniósł jeszcze lepszy rezultat ligowy – ósmą pozycję w Premier League. To był najwyższy finisz Portsmouth w erze Premier League i jeden z najlepszych wyników w całej historii klubu w najwyższej klasie rozgrywkowej.
| Sezon | Pozycja w Premier League | Punkty |
|---|---|---|
| 2003/04 | 13. miejsce | 45 |
| 2004/05 | 16. miejsce | 39 |
| 2005/06 | 9. miejsce | 56 |
| 2006/07 | 9. miejsce | 54 |
| 2007/08 | 8. miejsce | 57 |
| 2008/09 | 14. miejsce | 41 |
| 2009/10 | 20. miejsce | 19 |
Triumfy w Pucharze Anglii
Portsmouth może pochwalić się dwoma zwycięstwami w FA Cup – w 1939 i 2008 roku. Oba triumfy miały zupełnie inny kontekst historyczny, ale oba pozostają najważniejszymi momentami pucharowymi w dziejach klubu.
Pierwsze zwycięstwo przyszło w 1939 roku, tuż przed wybuchem II wojny światowej. W finale rozegranym na Wembley Portsmouth pokonało Wolverhampton Wanderers 4:1. Bramki dla zwycięzców zdobyli Bert Barlow (2), John Anderson i Cliff Parker. To trofeum zapoczątkowało złotą erę klubu, która przyniosła dwa mistrzostwa w latach czterdziestych.
Drugi triumf w FA Cup przyszedł po 69 latach oczekiwania. W sezonie 2007/08 Portsmouth pod wodzą Harry’ego Redknappa dotarło do finału, gdzie zmierzyło się z Cardiff City. Mecz rozegrany 17 maja 2008 roku na Wembley zakończył się zwycięstwem Pompey 1:0 po golu Nwankwo Kanu w 37. minucie.
Portsmouth jest ostatnim klubem spoza „wielkiej szóstki” Premier League, który wygrał Puchar Anglii. Od triumfu Pompey w 2008 roku trofeum trafiało wyłącznie do czołowych zespołów angielskiej ligi.
Droga do finału w 2008 roku była fascynująca. Portsmouth pokonało kolejno Plymouth Argyle (3:1), Bristol Rovers (1:0 po dogrywce), Preston North End (1:0), Manchester United (1:0 w ćwierćfinale) oraz West Bromwich Albion (1:0 w półfinale). Zwycięstwo nad Manchesterem United na Old Trafford było szczególnie spektakularne – gol Sulleya Muntariego dał sensacyjne zwycięstwo.
Inne sukcesy pucharowe
Oprócz dwóch triumfów Portsmouth trzykrotnie docierało do finału FA Cup, przegrywając w latach 1929, 1934 i 2010. Finał z 2010 roku był szczególnie bolesny – rozegrany zaledwie dwa lata po triumfie, zakończył się porażką 0:1 z Chelsea. Co gorsza, klub już wtedy borykał się z ogromnymi problemami finansowymi.
W rozgrywkach Pucharu Ligi Angielskiej Portsmouth nigdy nie sięgnęło po trofeum. Najdalej klub dotarł do półfinału w sezonach 1960/61 oraz 2009/10. W obu przypadkach odpadł na tym etapie, nie mogąc przebić się do finału.
Katastrofa finansowa i upadek
Sukces pucharowy z 2008 roku był ostatnim jasnym momentem przed katastrofą. Portsmouth żyło ponad stan, wydając ogromne pieniądze na transfery i pensje zawodników. W 2010 roku klub ogłosił bankructwo, stając się pierwszym zespołem Premier League w historii, który wszedł w procedurę upadłościową.
Konsekwencje były druzgocące. Portsmouth otrzymało karę 9 punktów ujemnych w sezonie 2009/10, co przypieczętowało spadek z Premier League. Klub zajął ostatnie miejsce z dorobkiem zaledwie 19 punktów (po odjęciu kary). To był koniec siedmioletniej przygody w najwyższej klasie rozgrywkowej.
Spadek nie zatrzymał się na jednym poziomie. W sezonie 2011/12 Portsmouth ponownie otrzymało karę punktową – tym razem 10 punktów – i spadło z Championship do League One. Rok później przyszła kolejna degradacja do League Two, czwartego poziomu rozgrywkowego. W ciągu trzech lat klub spadł z Premier League do najniższej ligi zawodowej.
| Sezon | Liga | Pozycja | Uwagi |
|---|---|---|---|
| 2009/10 | Premier League | 20. miejsce | -9 punktów kary, spadek |
| 2010/11 | Championship | 16. miejsce | -9 punktów kary |
| 2011/12 | Championship | 22. miejsce | -10 punktów kary, spadek |
| 2012/13 | League One | 24. miejsce | Spadek do League Two |
Odbudowa i stabilizacja
W League Two Portsmouth rozpoczęło proces odbudowy. Klub został przejęty przez Pompey Supporters’ Trust – organizację kibiców, która stała się większościowym właścicielem. To rzadki przypadek w angielskiej piłce, gdy kibice przejmują kontrolę nad zespołem.
Sezon 2016/17 przyniósł awans z League Two. Portsmouth wygrało ligę z dorobkiem 87 punktów, wyprzedzając Plymouth Argyle i Doncaster Rovers. Był to pierwszy krok w drodze powrotnej do wyższych lig.
W League One klub ustabilizował swoją pozycję, regularnie plasując się w górnej połowie tabeli. Sezon 2018/19 był szczególnie udany – Portsmouth zajęło czwarte miejsce w lidze, co dało prawo gry w barażach o awans do Championship. Niestety, w półfinale baraży Pompey przegrało z Sunderland 0:1 w dwumeczu.
W sezonie 2018/19 Portsmouth zdobyło także Trofeum EFL (Football League Trophy), pokonując w finale Sunderland 5:4 w rzutach karnych po remisie 2:2.
Fratton Park – twierdza nad kanałem La Manche
Fratton Park to stadion Portsmouth od 1898 roku, co czyni go jednym z najstarszych ciągle używanych obiektów piłkarskich w Anglii. Pojemność stadionu wynosi obecnie około 20 700 widzów, choć w przeszłości mieścił znacznie więcej – rekord frekwencji to 51 385 widzów podczas meczu z Derby County w 1949 roku.
Stadion zachował swój tradycyjny charakter. W przeciwieństwie do wielu nowoczesnych aren, Fratton Park ma cztery odrębne trybuny, każda z inną architekturą i atmosferą. Najbardziej charakterystyczna jest Fratton End, gdzie gromadzą się najbardziej zagorzali kibice.
Atmosfera na Fratton Park słynie z intensywności. Przed każdym meczem domowym odtwarzana jest piosenka „Play Up Pompey”, która stała się hymnem klubu. Tradycja ta sięga lat siedemdziesiątych i pozostaje jednym z najbardziej rozpoznawalnych elementów kultury kibicowskiej Portsmouth.
Legendy klubu
Przez ponad 120 lat historii Portsmouth przewinęło się wielu wybitnych piłkarzy. Peter Harris pozostaje bezapelacyjnym królem strzelców z 208 bramkami, ale nie był jedynym wielkim napastnikiem w historii klubu.
Jimmy Dickinson to inna legenda – rozegrał dla Portsmouth 764 mecze między 1946 a 1965 rokiem, co stanowi rekord klubowy. Pomocnik spędził całą karierę w Pompey, reprezentując klub przez niemal dwie dekady. Był kapitanem drużyny i symbolem lojalności w czasach, gdy transfery nie były tak powszechne jak dziś.
Z nowszych czasów wyróżnia się Paul Merson, który w latach 2003-2006 był kluczowym zawodnikiem drużyny awansującej do Premier League. Doświadczony pomocnik, wcześniej gwiazda Arsenalu, przeniósł swoją klasę do Portsmouth i pomógł klubowi wrócić do elity.
Nwankwo Kanu zapisał się w historii jako strzelec zwycięskiego gola w finale FA Cup 2008. Nigeryjski napastnik, wcześniej triumfator Ligi Mistrzów z Ajaxem i mistrz Anglii z Arsenalem, dał Portsmouth największy sukces w XXI wieku.
Rywalizacja z Southampton
Derby południowego wybrzeża między Portsmouth a Southampton to jedno z najbardziej zaciekłych starć w angielskiej piłce. Choć kluby dzieli zaledwie 30 kilometrów, rywalizacja wykracza daleko poza geografię – to konfrontacja dwóch miast portowych o odmiennej historii i charakterze.
Mecze te nazywane są South Coast Derby lub po prostu „Derby”. Niestety, ze względu na różnice ligowe, w ostatnich latach starcia te nie odbywają się regularnie. Ostatni ligowy mecz między tymi zespołami miał miejsce w sezonie 2011/12 w Championship.
Historycznie bilans spotkań jest wyrównany, choć Portsmouth może pochwalić się niektórymi spektakularnymi zwycięstwami. Najwyższe wygraną Pompey było 5:1 w 1949 roku. Atmosfera tych meczów zawsze była wyjątkowo gorąca, a kibice obu klubów traktują te starcia jako najważniejsze w sezonie.
Portsmouth utrzymuje stabilną pozycję w League One, regularnie walcząc o awans do Championship. Choć droga powrotna do Premier League wydaje się długa, klub odbudował swoją strukturę finansową i organizacyjną. Historia Pompey pokazuje, że w piłce nożnej wszystko jest możliwe – zarówno spektakularne wzloty, jak i bolesne upadki.